Ragnar Þór Ingólfsson félags- og húsnæðismálaráðherra, Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra og Heiða Björg Hilmisdóttir borgarstjóri kynntu áform um uppbyggingu 1.200 til 1.400 íbúða á ríkislóðum og í húsnæði í eigu ríkisins sem verður breytt í íbúðir. Áformin eru hluti af öðrum húsnæðispakka ríkisstjórnarinnar, sem hefur verið kynntur í áföngum að undanförnu.  

Fyrsti húsnæðispakki ríkisstjórnarinnar var kynntur í lok október 2025, en HMS hefur áður greint frá mögulegum áhrifum hans á húsnæðismarkaðinn.  

Áhersla á nýt­ingu rík­is­lóða og um­breyt­ingu at­vinnu­hús­næð­is í íbúð­ir

Ríkisstjórnin hefur kynnt áform um uppbyggingu íbúðarhúsnæðis á lóðum í eigu ríkisins í Reykjavík. Á næstu árum er fyrirhugað að byggja nýjar íbúðir eða breyta atvinnuhúsnæði í íbúðir við Borgartún, Grensásveg, Laugarveg, Laugarnesveg, Seljaveg og á landi austan Korpúlfsstaða. Áætlað er að uppbyggingin skili samtals um 1.200 til 1.400 íbúðum og gert er ráð fyrir að 20-30% íbúðanna verði svokallaðar almennar íbúðir. Þar má meðal annars nefna íbúðir sem uppfylla skilyrði hlutdeildarlána, stúdentaíbúðir, félagslegar leiguíbúðir, íbúðir fyrir eldra fólk og búseturéttaríbúðir.

Ríkisstjórnin kynnti einnig ný viðbótarstofnframlög vegna umbreytinga á atvinnuhúsnæði í almennar íbúðir. Þetta kemur til viðbótar við þær breytingar sem kynntar voru í fyrsta húsnæðispakka ríkisstjórnarinnar, þar sem stofnframlög ríkis og sveitarfélaga voru hækkuð úr 30% í 35% auk þess sem viðbótarframlag ríkisins vegna íbúða fyrir námsmenn, öryrkja og félagsíbúða sveitarfélaga var hækkað úr 4% í 5%. 

HMS fagnar áformum um aukna uppbyggingu íbúðarhúsnæðis í ljósi uppsafnaðrar íbúðaskuldar frá fyrri árum auk þess sem gera má ráð fyrir talsverðri nýrri íbúðaþörf á næstu árum miðað við mannfjöldaspár og breytingar á aldurssamsetningu þjóðarinnar. 

HMS telur þó afar mikilvægt að tekið sé mið af óskum og þörfum landsmanna við skipulag hverfa og íbúða á þeim svæðum sem ráðast á í uppbyggingu. Niðurstöður nýlegrar könnunar HMS á skipulags- og búsetuóskum landsmanna geta þar komið að gagni, en niðurstöðurnar sýna til að mynda að viðhorf til skipulagsmála eru ólík eftir svæðum innan höfuðborgarinnar. 

Marg­vís­leg­ar að­gerð­ir til að styrkja stöðu leigj­enda og bæta leigu­mark­að­inn

Fyrr í mánuðinum kynnti félags- og húsnæðismálaráðherra umfangsmiklar aðgerðir til að styrkja stöðu leigjenda og bæta leigumarkaðinn. Áform eru uppi um að gera mánaðarlega vísitölutengingu leiguverðs óheimila og aðeins verður heimilt að hækka leigufjárhæð einu sinni á 12 mánaða fresti samkvæmt húsaleigulögum.  

HMS telur að afnám vísitölutengingar leiguverðs geti stuðlað að bættu húsnæðisöryggi leigjenda með auknum fyrirsjáanleika um húsnæðiskostnað þeirra til skamms tíma. Hins vegar gætu breytingarnar leitt til hækkunar leiguverðs til skamms tíma, þar sem leigusalar þurfa nú að taka mið af verðbólguvæntingum tólf mánuði fram í tímann við ákvörðun leiguverðs. Aftur á móti ræðst geta leigusala til þess að hækka leiguverð af samspili framboðs og eftirspurnar á hverjum tíma. 

Enn fremur hefur verið skipaður starfshópur um endurskoðun fyrirkomulags húsaleigutrygginga, en endurgreiðsla tryggingafjárhæða er algengasta ágreiningsefnið sem fer fyrir kærunefnd húsamála. Kærunefnd húsamála hefur einnig verið efld með fjölgun starfsfólks.

HMS telur einnig jákvætt að aðgengi að upplýsingum um réttindi og skyldur leigjenda og leigusala verði bætt með kynningarátaki og útgáfu handbókar um góðar starfsvenjur leigusala. Í ljósi þess að stór hluti leigjenda hér á landi er innflytjendur telur HMS mikilvægt að tryggt sé að upplýsingarnar verði settar fram á fleiri tungumálum en bara íslensku.  

Starfshópur um endurskoðun húsnæðisbótakerfisins verður einnig skipaður með það að markmiði að gera stuðninginn markvissari þannig að hann nýtist betur tekju- og eignaminni hópum á húsnæðismarkaði. HMS fagnar því enda hefur HMS áður bent á að núverandi kerfi sé ómarkvisst og stuðli að hærra leiguverði. 

Starfs­hóp­ur um nýtt hús­næð­is­lána­kerfi

Skipun starfshóps um nýtt húsnæðislánakerfi er einnig hluti af húsnæðispakka tvö. Verkefni starfshópsins er að kortleggja nýlegar breytingar á lánaframboði, meðal annars í kjölfar vaxtadómanna svokölluðu, og áhrif þeirra á neytendur. Í kjölfarið er hópnum falið að greina hvort gera þurfi breytingar á löggjöf um fasteignalán til neytenda til að tryggja að staða lántaka sé ekki lakari en hún var fyrir vaxtadómana.  

Starfshópnum er einnig falið að greina hvort tilefni sé til að taka upp nýtt húsnæðislánakerfi hér á landi með auknu gagnsæi, sveigjanleika og fyrirsjáanleika fyrir neytendur. Hópurinn skal hafa erlendar fyrirmyndir til hliðsjónar og rýna kosti og galla annarra húsnæðislánakerfa, einkum í nágrannaríkjum.