Kítt­un

Kíttun er sú framkvæmd að þétta/fylla samskeyti (fúgur eða raufar) milli byggingarvara/byggingarhluta með kítti, þannig að lokað sé fyrir raka, loft og vatn. Markmiðið er að tryggja þéttleika og varnir byggingarinnar að hluta eða í heild.

Efni vefsíðunnar er ætlað að styðja við rétta verklega framkvæmd kíttunar. Lögð er áhersla á undirbúning, bakfyllingu, ísetningu, yfirborðsfrágang, vernd og gæðaeftirlit. Umfjöllunin kemur ekki í stað tækniblaðs, öryggisblaðs, verklýsingar eða viðurkenndrar kerfislausnar.

Kítti er heiti á fjölbreyttum hópi þéttiefna. Um er að ræða efni sem alla jafna fæst í túpum eða hylkjum og sprautað milli fúga eða raufa með verkfærum sem kallast kíttisbyssa eða kíttisgrind. Einnig er hægt að nota sérhannaða spaða til verksins, sbr. fúguspaða.

Gerður er greinarmunur á hugtökunum kíttun, fúgun og þétting.

Góð­ar regl­ur áður en haf­ist er handa

Góð kíttun byggist á réttu efnisvali, hreinu og traustu undirlagi, réttri fúguhönnun, viðeigandi vinnuaðstæðum og vönduðum vinnubrögðum. Algengir gallar tengjast oft ófullnægjandi undirbúningi, rangri bakfyllingu eða óheppilegri fúgulögun. Hafa skal eftirfarandi í huga:

Athuga þarf að í hreyfifúgum (sem hreyfing/tog getur átt sér stað) á þéttiefnið almennt að loða við hliðar fúgunnar en ekki við botninn. Bakfylling eða fúguborði stýrir fúgudýpt og kemur í veg fyrir þríhliða viðloðun.

Und­ir­bún­ing­ur fúgu og und­ir­lags

Góður og vandaður undirbúningur skiptir miklu máli varðandi hvernig til tekst. Ekki er ráðlegt að hefja kíttun ef undirlag er rakt, frosið eða óhreint, ef dögg myndast á yfirborði, ef óvissa er um þéttiefni, grunn eða bakfyllingu, eða ef hitastig og veður eru utan marka tækniblaðs (þ.e. tæknilegrar lýsingar og notkunarleiðbeiningar framleiðanda).

Verk­færi og hjálp­ar­efni á vinnu­svæði

Á vinnusvæði þarf að hafa kíttibyssu, rétt skorinn stút, bakfyllingu eða fúguborða, hreinsiefni, hreina klúta, límband og sléttunarverkfæri eftir þörfum. Grunnur, persónuhlífar og vöruupplýsingar skulu vera tiltæk þar sem tækniblað, öryggisblað eða aðstæður krefjast þess.

Mynd: Þvermál bakfyllingar (pulsu) þarf að vera 20-30% stærri en breidd fúgu

Fúgu­form, dýpt og bak­fyll­ing

Rétt fúgulögun gerir þéttiefninu/kíttinu kleift að taka upp hreyfingar án þess að rifna eða losna. Breidd, dýpt og hreyfigeta eru háð vörunni og skulu fylgja tækniblaði og verklýsingu.

Mynd: Algeng regla varðandi hlutfall dýptar kíttis í samhengi við breidd fúgu

Verk­ferli – átta skref að góðri kítt­un

Ljúka skal undirbúningi áður en þéttiefni er opnað. Þegar aðstæður stytta vinnslutíma skal vinna í stuttum köflum.

Mynd: Holrými myndast gjarnan þegar fúgufylliefni er sprautað í fúgur, með því að slétta úr fúgum með þar til gerðum verkfærum er fylliefninu þrýst í holrými svo það nái fullri snertingu við límfleti og útlit verði samhverft

Mynd: Ef fúga er breið gæti þurfa að fylla hana í þremur lögum (umferðum)

Slétt­un, hersla og vernd

Sléttun þrýstir þéttiefninu að fúgubrúnunum, mótar yfirborðið og hjálpar til við að losa loft úr fúgunni. Sléttun skal fara fram áður en húð myndast á efninu.

Nota skal viðeigandi sléttunarverkfæri og aðeins þau hjálparefni sem framleiðandi kíttis heimilar. Forðast skal sápuvatn, leysiefni eða önnur efni sem geta truflað herslu eða dregið úr viðloðun. Við sól, vind, kulda eða hita skal vinna í stuttum köflum.

Verja skal nýja fúgu þar til framleiðandi heimilar frekari meðhöndlun.

Mynd: Notkun bakfyllingar í botn fúgu, hindrar þríhliða viðloðun kíttis sem þá límist eingöngu við fúguhliðar eins og til er ætlast, en ekki botninn. Án bakfyllingar í fúgubotni, aukast verulega líkur á því að þétting rifni við álag.

Mynd: Algengt dæmi um fúgu í kverk á milli byggingarhluta sem eru á hreyfingu. Á myndinni má sjá hvernig teygist eðlilega á kíttinu þegar notuð er bakfylling. Þar sem engin er bakfyllingin skerðist hæfni kíttisins til að teygjast með þeim afleiðingum að það rifnar.

Gæða­eft­ir­lit á verk­stað

Mikilvægt er að tryggja að þéttiefnið/kíttið henti til verksins, að undirlag þéttiefnis sé tilbúið og að vinnubrögð séu góð. Til að tryggja gæði verksins er gott að hafa eftirfarandi atriði í huga:

Al­geng mis­tök – af­leið­ing og for­vörn

Auðvelt er að gera mistök við kíttun. Margt getur farið úrskeiðis og oft er um keðjuverkun að ræða. Sem dæmi getur notkun á röngu kítti orðið til þess að frágangur við brúnir og yfirborð verður óvandaður.

Helstu mistök og rétt framkvæmd eru:

Mynd: Röng og rétt aðferð við fyllingu fúgu með kíttissprautu

Sértil­vik – hvenær þarf sér­lausn?

Kítti er aðeins einn hluti af heildarfrágangi og má ekki eitt og sér koma í stað veðurvarna, blikkfrágangs, loftþéttilags, rakavarnar eða hannaðs tveggja þrepa þéttikerfis.

Í eftirfarandi tilvikum þarf að fylgja hönnunargögnum, samþykktri kerfislausn og sérleiðbeiningum framleiðanda:

Við­hald, end­ur­kítt­un og við­gerð­ir

Skoða skal útsettar fúgur reglulega. Merki um galla geta verið los frá brúnum, rifur, loftbólur, sig, hörðnun, klístur, mislitun eða leki.

Við endurkíttun skal fjarlægja laust, skemmt eða ósamhæft efni, hreinsa viðloðunarfleti og endurgera fúguna með réttri bakfyllingu og lögun. Ekki skal setja nýtt kítti yfir gamalt ef óvissa er um viðloðun, samhæfni eða ástand eldra efnis.

Tafla: Yfirlit yfir framkvæmdarferli kíttunar

Frá­gang­ur á verk­stað

Frágangur á verkstað er ekki síður mikilvægur en vinna við verkið sjálft. Frágangur á verkstað á ekki eingöngu að miðast við lok verks. Sem dæmi er góð vinnuregla að við lok vinnudags sé hugað að frágangi, verkfærum, byggingarefnum og öryggi vinnustaðar.

Heim­ild­ir og mynd­ir

Fyrir tiltekið verk gilda alltaf tækniblað, öryggisblað, verklýsing og samþykkt kerfislausn. Uppgefnar heimildir koma ekki í stað sértækra vöruleiðbeininga.