Hlutverk Húsnæðis- mannvirkja- og skipulagsstofnunar er að vernda líf og heilsu manna, eignir og umhverfi með því að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með gæðum, öryggi og heilnæmi. Að stuðla að stöðugleika á húsnæðismarkaði og tryggja almenningi aðgengi...

Húsnæðis- mannvirkja- og skipulagsstofnun

Skráðu þig á póstlista HMS og fáðu allar nýjustu fréttir sendar í pósthólfið þitt.

Póstlisti HMS

Fræðsla og forvarnir

Gögn og mælaborð

Brunavarnir

Burður

Byggingarreglugerð

Byggingarvörur

Fagaðilar í mannvirkjagerð

Fasteignaskrá

Húsnæðisáætlanir

Húsnæðisbætur og leigumál

Landeignaskrá

Lán til einstaklinga

Lán til lögaðila

Lífsferilsgreining (LCA)

Mannvirkjarannsóknasjóður - Askur

Mannvirkjaskrá

Markaðseftirlit

Rafmagnsöryggi

Rb-blöð

Stofnframlög

Þjónustuflokkar

Húsnæðisbætur

Lánavefur

Öryggi mannvirkja

Sveitarfélagsgátt

Um HMS

Fréttir

Gjaldskrá HMS

Lög og reglugerðir

Umsóknir og eyðublöð

Útgefið efni

Vaxtatafla

Yfir 50 manns sóttu vinnustofu hjá HMS miðvikudaginn 8. apríl þar sem rætt var um mótun sameiginlegs verklýsingagrunns fyrir íslenskan mannvirkjaiðnað. Verkefnið er hluti af aðgerðaáætlun Burðar, samstarfsvettvangs mannvirkjarannsókna og prófana. Markmiðið er að auka bæði skilvirkni og gæði. Áætlað er að samræmdar verklýsingar geti skilað verulegum sparnaði í mannvirkjagerð á komandi árum. 

Á vinnustofunni voru lögð drög að framtíðarsýn og rætt um kosti og galla þess að stofna sjálfstæð félagasamtök, Verklýsingar Íslands, að fyrirmynd BIM Ísland. Slík félagasamtök myndu þróa og hýsa samræmdar grunnverklýsingar fyrir húsnæðis- og mannvirkjagerð á landsvísu. 

Gerð samræmdra grunnverklýsinga í mannvirkjagerð á Íslandi er ekki nýtt verkefni. Á síðustu árum hefur þó nokkrum sinnum verið hafin vegferð að undirbúningi þeirra. Í dag er hins vegar kominn kraftur í verkefnið aftur þar sem það er hluti aðgerða í Vegvísi að bættu rannsóknarumhverfi og þar með eitt verkefna Burðar.  

Árið 2024 fékk Verkplan ehf. styrk úr Aski – mannvirkjarannsóknasjóði. Markmiðið var að samræma grunnverklýsingar á Íslandi og verkefnið unnið í samstarfi við Vegagerðina. Í framhaldi af þeirri vinnu var myndaður hópur sem hélt utan um vinnustofuna. Í honum eru fulltrúar frá HMS og Burði, Samtökum iðnaðarins, Vegagerðinni, FSRE og Verkplani. 

Hvers vegna eru verklýsingar ekki samræmdar? 

Verklýsingar hér á landi eru ekki samræmdar milli verkkaupa sem getur leitt til óskýrra krafna og væntinga. Þetta getur valdið miklum mismuni í kostnaðaráætlunum, aukaverkum og þar af leiðandi óvissu í verðlagningu tilboða sem getur numið allt að 20-40%. Stórir verkkaupar þekkja vandann vel en skortur hefur verið á sameiginlegu átaki til úrbóta. Lærdómur úr fyrri verkefnum skilar sér sjaldan áfram, sem leiðir til endurtekninga á mistökum. 

Hluti af þessari stafrænu vegferð byggir á staðlinum ÍST NS 3459:2023 sem lýsir því hvernig flytja eigi upplýsingar rafrænt milli kerfa í byggingar- og mannvirkjaverkefnum. Þetta tryggir hnökralaus samskipti milli kerfa óháð því hvaða hugbúnaður er notaður og styður vel við Open BIM hugmyndafræðina. 

Sparnaður við eina stóra framkvæmd stendur undir kostnaði verklýsingagrunns 

Samkvæmt greiningum frá Verkplani ehf. er áætlað að samræmdar verklýsingar geti skilað allt að 2-5% sparnaði af framkvæmdakostnaði. Sem dæmi gæti framkvæmd eins og á Arnarnesvegi numið 138 - 347 milljónum króna. Í nágrannalöndum okkar hafa svipuð kerfi verið notuð áratugum saman með góðum árangri og hafa þar með tryggt betri nýtingu fjármuna.  

Vinnustofan staðfesti mikinn vilja innan iðnaðarins og þeirra sem vinna með opinber innkaup til að vinna saman að þessu mikilvæga verkefni. 

Næstu skref fela í sér frekari mótun skipulags, ábyrgðar og fjármögnunar verkefnisins. 

 Áhugasamir geta skráð sig á póstlista til að fylgjast með framvindu verkefnisins. 

Sameiginlegar verklýsingar gætu sparað milljarða 

• Alls voru 457 nýjar lóðir staðfestar í fasteignaskrá HMS á fyrsta ársfjórðungi 2026 

• Flestar lóðir voru íbúðarhúsalóðir eða 122 talsins, en sumarbústaðalönd voru 111 

• Flestar skráningar voru í Grímsnes- og Grafningshreppi og Skeiða- og Gnúpverjahreppi 

Alls voru 457 nýjar lóðir staðfestar í fasteignaskrá HMS á fyrsta ársfjórðungi 2026. Rétt er að hafa í huga að lóð er ekki jafngild íbúð, þar sem á einni lóð geta risið margar íbúðir eða engin þannig að tölurnar endurspegla ekki beint íbúðaframboð. Flestar lóðir voru íbúðarhúsalóðir eða alls 122 talsins. Auk þess voru skráð 111 sumarbústaðalönd og 79 viðskipta- og atvinnulóðir. Aðrar tegundir lóða voru 145 talsins. Flestar skráningar á tímabilinu voru í febrúar, þegar 168 lóðir voru staðfestar, samanborið við 148 í janúar og 141 í mars. 

Myndin hér að ofan sýnir fjölda nýskráðra lóða á fyrsta ársfjórðungi 2026 eftir mánuðum og meginflokkum. Í janúar voru flestar lóðir sumarbústaðalönd, en í febrúar var stofnað mest af viðskipta- og atvinnulóðum. Í mars fjölgaði íbúðarhúsalóðum á ný og urðu þær stærsti einstaki flokkur mánaðarins. 

Lóðir skráðar sem annað land eða einfaldlega lóð voru 88 talsins á fyrsta ársfjórðungi, en líklegt er að þessar lóðir breyti um gerð þegar fram líða stundir eða þegar mannvirki verða skráð á þær og verði þá skráðar sem atvinnu-, sumarhúsa- eða íbúðarlóðir. 

Mest umsvif í sunnlenskum sveitarfélögum 

Flestar lóðir voru skráðar í Grímsnes- og Grafningshreppi og Skeiða- og Gnúpverjahreppi, þar sem 39 lóðir voru staðfestar í hvoru sveitarfélagi. Í Bláskógabyggð voru 38 nýjar lóðir staðfestar og í Sveitarfélaginu Árborg 31. Þar með voru þessi fjögur sveitarfélög með um þriðjung allra nýskráðra lóða á tímabilinu. 

Í Grímsnes- og Grafningshreppi voru flestar lóðir sumarbústaðalönd, alls 36 talsins. Í Skeiða- og Gnúpverjahreppi vógu íbúðarhúsalóðir þyngst eða 16 talsins og í Sveitarfélaginu Árborg voru 19 íbúðarhúsalóðir staðfestar. 

457 nýjar lóðir staðfestar á fyrsta ársfjórðungi 2026 

Byggingaráformum fækkar á milli mánaða

Meiri áhersla er á uppbyggingu íbúða sem eru 60-100 fermetrar að stærð

Kröftug fjölgun fullbúinna íbúða í mars síðastliðnum

Samkvæmt mælaborði íbúða í byggingu eru nú skráðar 6.133 íbúðir í byggingu víðs vegar um landið sem er sambærilegur fjöldi og síðustu mánuði. Á sama tíma eru 560 byggingaráform skráð, það er íbúðir sem hafa fengið útgefið byggingarleyfi en framkvæmdir eru enn óhafnar. Íbúðum í byggingaráformum fækkar verulega á milli mánaða en þær voru 938 talsins í mars.

Stærðardreifing íbúða í byggingu er að miklu leyti sambærileg við dreifingu fullbúinna íbúða í landinu, bæði meðal fjölbýlis og sérbýlis. Hjá fjölbýlum er uppbyggingin þó heldur þéttari í meðalstórum íbúðum, einkum á bilinu 60–100 fermetrar, þar sem hlutfall íbúða í byggingu er hærra en meðal fullbúinna íbúða. Á móti er hlutfall fjölbýlisíbúða í byggingu nokkuð lægra í stærðarflokknum 100–150 fermetrar. Hjá sérbýlum er hlutfall íbúða í byggingu hærra í stærðarflokknum 70–110 fermetrar, en lægra í flokkunum 110–150 fermetrar og 150–210 fermetrar. Að öðru leyti er dreifingin í meginatriðum sambærileg við dreifingu fullbúinna íbúða.

Þrefalt fleiri nýjar íbúðir urðu fullbúnar í mars en í janúar og febrúar

Í nýliðnum marsmánuði urðu 414 nýjar íbúðir fullbúnar sem er talsvert meiri fjöldi en í janúar og febrúar á þessu ári. Í janúar urðu 134 nýjar íbúðir fullbúnar og 130 í febrúar, þannig að fjöldinn í mars var rúmlega þrefalt meiri en í hvorum þessara mánaða. Þetta bendir til þess að verklok nýrra íbúða hafi verið óvenju mikil í mars eftir fremur rólega byrjun árs.

Þá er fjöldinn í mars 2026 jafnframt mikill í sögulegu samhengi, en frá byrjun árs 2020 hafa nýjar fullbúnar íbúðir aðeins þrisvar sinnum verið fleiri í stökum mánuði. Ef borið er saman við marsmánuði síðustu ára er sérstaklega áberandi hversu margar nýjar íbúðir urðu fullbúnar, líkt og sést á mynd hér að neðan.

Þrátt fyrir sterkan marsmánuð er samanlagður fjöldi nýrra fullbúinna íbúða á fyrstu þremur mánuðum ársins, 678 íbúðir, þó undir sama tímabili áranna 2024 og 2025. Mars vegur því þungt í uppgjöri fyrsta ársfjórðungs og dregur upp mynd af auknum verklokum undir lok hans. Upplýsingar um fullbúnar íbúðir má nálgast í mælaborði HMS um fullbúnar íbúðir.

Mikið var um verklok nýrra íbúða í mars

Fólksfjölgun var í takt við lágspár sveitarfélaga árið 2025 og íbúðaþörf því minni en sveitarfélög gerðu ráð fyrir samkvæmt miðspá

Uppbygging íbúðarhúsnæðis reyndist umfram nýja þörf á landsvísu og því tókst að lækka uppsafnaða íbúðaskuld frá fyrri árum

Gróflega má áætla að íbúðaskuld höfuðborgarsvæðisins hafi minnkað um 500 íbúðir í fyrra

Íbúum landsins fjölgaði mun minna í fyrra en sveitarfélög landsins höfðu gert ráð fyrir í húsnæðisáætlunum sínum fyrir árið 2025. Ný íbúðaþörf varð því talsvert minni en sveitarfélögin höfðu áætlað út frá spám sínum um fólksfjölgun á árinu. Íbúðauppbygging var hins vegar kröftug í fyrra og að teknu tilliti til raunverulegrar fólksfjölgunar má því líta svo á að uppbygging íbúðarhúsnæðis hafi verið umfram nýja þörf á árinu 2025.

Þetta er meðal þess sem fram kemur í nýrri skýrslu HMS um árangur húsnæðisáætlana sveitarfélaganna fyrir árið 2025. Skýrsluna má nálgast með því að smella á hnappinn hér fyrir neðan.

Verulega hægði á fólksfjölgun í fyrra

Í upphafi árs 2025 gerðu sveitarfélögin 58 sem skiluðu inn húsnæðisáætlun ráð fyrir að íbúum innan þeirra marka myndi fjölga um 5.200 til 11.600 á árinu. Samkvæmt gögnum Hagstofunnar um mannfjölda í lok hvers ársfjórðungs fjölgaði íbúum um 5.470 manns í fyrra og því var raunfjölgun nokkurn veginn í samræmi við lágspá sveitarfélaganna. Á undanförnum tveimur árum hefur fólksfjölgunin hins vegar verið meira í takt við miðspár sveitarfélaganna um fólksfjölgun.

Ætla má að íbúðaskuld á höfuðborgarsvæðinu hafi lækkað um 500 íbúðir

Rúmlega tvö þúsund nýjar íbúðir urðu fullbúnar á höfuðborgarsvæðinu í fyrra. Fólksfjölgun ársins 2025 skapaði þó ekki þörf fyrir nema á bilinu 1.380 til 1.540 nýjar íbúðir á árinu, miðað við forsendur sveitarfélaganna um heimilisstærð í nýjum íbúðum samkvæmt húsnæðisáætlunum. Uppbygging var því umfram nýja íbúðaþörf á höfuðborgarsvæðinu í fyrra.

Gróflega má áætla að gengið hafi verið á íbúðaskuld höfuðborgarsvæðisins um það sem nemur 500 íbúðum í fyrra. Uppbygging í Reykjavík og Hafnarfirði hafði þar hvað mest að segja, en þar var byggt talsvert umfram nýja raunverulega íbúðaþörf á árinu. Uppsöfnuð íbúðaþörf er hins vegar mest í Reykjavík, þar sem uppbygging undanfarinna ára hefur ekki náð að mæta nýrri þörf vegna fólksfjölgunar.

Sé litið til nágrennis höfuðborgarsvæðisins var uppbygging jafnframt umfram nýja þörf á árinu 2025 að teknu tilliti til fólksfjölgunar, en þar var uppbygging jafnframt í samræmi við nýja þörf á árinu 2024. Annars staðar á landsbyggðinni gekk misvel að mæta nýrri íbúðaþörf í fyrra. Óuppfyllt íbúðaþörf var til að mynda langmest á Akureyri og Ísafirði þar sem ný íbúðaþörf reyndist meiri en áætlað hafði verið vegna mikillar fólksfjölgunar. Í öðrum sveitarfélögum, svo sem í Norðurþingi og Fjarðabyggð, átti sér stað íbúðauppbygging á sama tíma og íbúum fækkaði.

Íbúðauppbygging í fyrra var umfram nýja þörf vegna lítillar fólksfjölgunar

HMS vekur athygli á viðburði á vegum Miðstöð hönnunar og arkitektúrs sem haldinn verður 14. apríl í Grósku

Hvernig getur hönnun og arkitektúr verið leiðandi breytur í að auðvelda og greiða leiðir fólks og fyrirtækja; hvað varðar búsetu, menntun, velferð, atvinnutækifæri, afþreyingu, samgöngur og öryggi?

Hvernig sköpum við borgargæði með arkitektúr og hönnun?

Hvernig sköpum við borgargæði með arkitektúr og hönnun?

Póstlisti HMS

Útgáfuáætlun

HMS vekur athygli á viðburði á vegum Miðstöð hönnunar og arkitektúrs sem haldinn verður 14. apríl í Grósku

Borgargæði

Póstlisti HMS

Útgáfuáætlun

Fleiri fréttir

Sameiginlegar verklýsingar gætu sparað milljarða

457 nýjar lóðir staðfestar á fyrsta ársfjórðungi 2026

Mikið var um verklok nýrra íbúða í mars

Íbúðauppbygging í fyrra var umfram nýja þörf vegna lítillar fólksfjölgunar

Fleiri fréttir

Sameiginlegar verklýsingar gætu sparað milljarða

457 nýjar lóðir staðfestar á fyrsta ársfjórðungi 2026

Mikið var um verklok nýrra íbúða í mars

Íbúðauppbygging í fyrra var umfram nýja þörf vegna lítillar fólksfjölgunar

Hvernig sköpum við borgargæði með arkitektúr og hönnun?

Póstlisti HMS

Útgáfuáætlun

HMS vek­ur at­hygli á við­burði á veg­um Mið­stöð hönn­un­ar og arki­tekt­úrs sem hald­inn verð­ur 14. apr­íl í Grósku

Borgargæði

Póstlisti HMS

Útgáfuáætlun

Fleiri fréttir

Sameiginlegar verklýsingar gætu sparað milljarða

457 nýjar lóðir staðfestar á fyrsta ársfjórðungi 2026

Mikið var um verklok nýrra íbúða í mars

Íbúðauppbygging í fyrra var umfram nýja þörf vegna lítillar fólksfjölgunar

Fleiri fréttir

Sameiginlegar verklýsingar gætu sparað milljarða

457 nýjar lóðir staðfestar á fyrsta ársfjórðungi 2026

Mikið var um verklok nýrra íbúða í mars

Íbúðauppbygging í fyrra var umfram nýja þörf vegna lítillar fólksfjölgunar

HMS vekur athygli á viðburði á vegum Miðstöð hönnunar og arkitektúrs sem haldinn verður 14. apríl í Grósku