Hlutverk Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar er að vernda líf og heilsu manna, eignir og umhverfi með því að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með gæðum, öryggi og heilnæmi. Að stuðla að stöðugleika á húsnæðismarkaði og tryggja almenningi aðgengi...

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Skráðu þig á póstlista HMS og fáðu allar nýjustu fréttir sendar í pósthólfið þitt.

Póstlisti HMS

Fræðsla og forvarnir

Gögn og mælaborð

Brunavarnir

Burður

Byggingarreglugerð

Byggingarvörur

Fagaðilar í mannvirkjagerð

Fasteignaskrá

Húsnæðisáætlanir

Húsnæðisbætur og leigumál

Landeignaskrá

Lán til einstaklinga

Lán til lögaðila

Lífsferilsgreining (LCA)

Mannvirkjarannsóknasjóður - Askur

Mannvirkjaskrá

Markaðseftirlit

Rafmagnsöryggi

Rb-blöð

Stofnframlög

Þjónustuflokkar

Húsnæðisbætur

Lánavefur

Öryggi mannvirkja

Sveitarfélagsgátt

Um Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun

Um HMS

Fréttir

Gjaldskrá HMS

Lög og reglugerðir

Umsóknir og eyðublöð

Útgefið efni

Vaxtatafla

Ný krafa um lífsferilsgreiningu (LCA) tók gildi í september 2025 sem skilyrði fyrir byggingarleyfi og markar tímamót í gagnadrifinni stýringu kolefnisspors mannvirkja

Steinsteypa vegur þungt í kolefnisspori bygginga, en með markvissri hönnun, breyttum forskriftum og betri efnisnýtingu er hægt að ná verulegum samdrætti

Innleiðing LCA skapar bæði áskoranir og tækifæri fyrir steinsteypuiðnaðinn – aukið gagnsæi, nýsköpun og þróun lágkolefnislausna til framtíðar

Krafa um lífsferilsgreiningu við útgáfu byggingarleyfa markar tímamót í íslenskri mannvirkjagerð. Hún gerir kolefnisspor sýnilegt, styður við markvissari efnisnotkun og beinir athyglinni að þeim ákvörðunum sem skipta miklu máli. Fyrir steinsteypugeirann felur þetta ekki aðeins í sér áskorun, heldur einnig skýrt tækifæri til að þróa betri lausnir, efla samkeppnishæfni og leggja sitt af mörkum til sjálfbærari byggðar.

Tækifæri og áskoranir fyrir steinsteypuiðnaðinn

Byggingariðnaðurinn stendur á tímamótum. Auknar kröfur um sjálfbærni, gagnsæi og ábyrgð kalla á ný vinnubrögð, þar sem ákvarðanir byggja í auknum mæli á gögnum fremur en hefð. Mikilvæg breyting tók gildi í september 2025, krafa um lífsferilsgreiningu sem skilyrði fyrir útgáfu byggingarleyfis. Með þessari kröfu er stigið stórt skref í átt að gagnadrifnum og markvissari aðgerðum til að draga úr kolefnisspori mannvirkja á Íslandi.

Steinsteypa gegnir lykilhlutverki í íslenskri mannvirkjagerð bæði fyrir uppbyggingu mannvirkja og innviða. Þar liggja jafnframt gríðarleg tækifæri til úrbóta. Innleiðing LCA veitir sameiginlegt mælitæki sem gerir kolefnisspor sýnilegt, samanburðarhæft og umfram allt stýranlegt. Því er mikilvægt að steinsteypuiðnaðurinn tileinki sér verklag þar sem áhersla er lögð á lífsferilsgreiningar og samdrátt kolefnisspors mannvirkja. LCA-innleiðingin veitir okkur tól til að mæla kolefnisspor sem býr til grundvöll og hvata fyrir hönnun með lægra kolefnisspor.

Hvað er LCA í mannvirkjagerð? – Aðferðafræði til að meta umhverfisáhrif bygginga

LCA er kerfisbundin aðferð sem metur umhverfisáhrif byggingar yfir allan lífsferil hennar, frá hráefnavinnslu og framleiðslu efna til byggingarframkvæmdar, reksturs, viðhalds, og að lokum niðurrifs og förgunar eða endurnýtingar efna. Markmiðið er að leggja mat á heildaráhrif byggingarinnar.

Með því að láta LCA verða hluta af hönnunarferlinu verður hægt að meta umhverfisáhrif fyrr í ferlinu, ekki eftir á. Þetta skapar hvata og svigrúm til að bera saman lausnir og velja lausnir sem draga úr kolefnisspori byggingarinnar.

Stefnt er að því að setja kröfu um skil á LCA við lokaúttekt mannvirkja árið 2027. Þar með verður hægt að safna gögnum um raunverulegt kolefnisspor mannvirkja á Íslandi, að teknu tilliti til breytinga á hönnunartíma og framkvæmd. Að auki er stefnt að því að setja hámarksgildi á losun mannvirkja þegar krafan um seinni skil bætist við.

Hvers vegna vegur steypa þungt í kolefnisspori bygginga?

Rannsóknir og reynsla sýna að oft megi rekja um 50–60% af innbyggðu kolefnisspori hefðbundinna mannvirkja til steypu. Það er mikilvægt að átta sig á því hvaða þættir í framleiðslu og notkun steinsteypu valda mestu kolefnisspori, eftirfarandi eru helstu þættir:

Sement – Framleiðsla sements er losunarfrekt ferli. Losun verður bæði vegna efnahvarfa við afkölkun kalksteins og vegna mikillar orkuþarfar við brennslu í ofnum sem ná um 1450°C.

Járnabinding. Framleiðsla stáls eykur kolefnisspor steyptra byggingarhluta með járnabindingu.

Of mikil varfærni í hönnun. Hefðbundin hönnun, öryggismörk og of stífar forskriftir geta leitt til óþarfa steypunotkunar, óþarfa járnabindingar og notkun steypu með meiri styrk en raunverulega er þörf á.

Mikið magn. Steypa er notuð í mjög miklu magni í byggingum, meðal annars í undirstöðum, plötum, burðarvirkjum og veggjum. Þrátt fyrir tiltölulega lága losun á hvert kíló miðað við t.d. stál, leiðir heildarmassi steypunnar til mikillar heildarlosunar.

Takmarkað svigrúm til efnisskipta í burðarvirkjum. Burðarþols- og endingarkröfur leiða oft til þess að steypa er eini raunhæfi valkosturinn og setja einnig skorður á hversu mikið má draga úr sementsmagni, sérstaklega í burðarhlutum og undirstöðum.

Kröfur um hraða og byggingaraðferðir. Hröð byggingarframkvæmd krefst oft meiri sementsnotkunar eða hraðharðnandi bindiefna, sem eykur losun.

Þessir þættir sýna að kolefnisspor steypu ræðst ekki aðeins af efninu sjálfu, heldur einnig af hönnunarákvörðunum, forskriftum og framkvæmd.

Helstu leiðir til að draga úr kolefnisspori steypu í byggingum

LCA greiningar sýna að verulegur samdráttur í kolefnisspori steypu er mögulegur án þess að fórna burðarþoli, endingargæðum eða hagkvæmni. Meðal helstu aðgerða eru:

1)      Blöndun steypu með lægra sements- og klinkerhlutfalli. Vel hönnuð steypublanda getur dregið verulega úr losun án þess að skerða eiginleika.

2)      Betri efnisnýting. Með markvissri hönnun má draga úr heildarmagni steypu, til dæmis með skilvirkari burðarvirkjum, grennri burðarhlutum og betri nýtni efnis.

3)      Val á viðeigandi steypublöndu og styrk fyrir mismunandi hlutverk. Steypa er oft forskrifuð með meiri styrk eða endingareiginleikum en nauðsynlegt er. Að laga blöndur nákvæmlega að álags- og umhverfisskilyrðum gerir kleift að minnka sementsmagn og auka hlutfall íblöndunarefna.

4)      Bætt framkvæmd og stýring hörðnunar. Með minni kröfum um hraða hörðnun steypu opnast svigrúm til aukinnar notkunar bindiefna með lægra kolefnisspor. Góð gæðastýring í framkvæmd dregur jafnframt úr sóun.

Þetta sýnir að stór hluti lausnanna liggur í samspili hönnunar, efnisvals og framkvæmdar.

Innleiðing LCA-kröfunnar – hvað þýðir hún fyrir steinsteypuiðnaðinn?

Krafan um lífsferilsgreiningar hefur áhrif á alla virðiskeðjuna. Fyrir steinsteypugeirann birtast áhrifin meðal annars í:

·       Auknum hvata til að draga úr klinkerhlutfalli í steypu. Hönnuðir og verktakar munu í auknum mæli óska eftir sementslausnum með lægra kolefnisspor, aukinni notkun íblöndunarefna og endurunnum fylliefnum sem uppfylla gæðakröfur.

·       Aukinni þörf fyrir áreiðanleg gögn. LCA kallar á staðlaðar umhverfisyfirlýsingar (EPD), rekjanleika hráefna og að gögn séu tiltæk á rafrænu, stöðluðu formi.

Þetta eykur gagnsæi, styrkir traust og skapar hvata til vöruþróunar og nýsköpunar.Innleiðing LCA-kröfunnar – hvað þýðir hún fyrir steinsteypuiðnaðinn?

Auknum hvata til að draga úr klinkerhlutfalli í steypu. Hönnuðir og verktakar munu í auknum mæli óska eftir sementslausnum með lægra kolefnisspor, aukinni notkun íblöndunarefna og endurunnum fylliefnum sem uppfylla gæðakröfur.

Aukinni þörf fyrir áreiðanleg gögn. LCA kallar á staðlaðar umhverfisyfirlýsingar (EPD), rekjanleika hráefna og að gögn séu tiltæk á rafrænu, stöðluðu formi.

Þetta eykur gagnsæi, styrkir traust og skapar hvata til vöruþróunar og nýsköpunar.

Innleiðing LCA skapar einnig tækifæri. Á Íslandi eru forsendur fyrir þróun umhverfisvænni steinsteypulausna, meðal annars vegna hreinnar raforku, stuttra flutningsleiða og öflugs samstarfs iðnaðar, háskóla og opinberra aðila. Auknar kröfur um gögn og greiningar geta:

eflt rannsóknir á lágkolefnissteypu og endurnýtingu steypu

stutt við þróun staðbundinna íblöndunarefna

bætt stafræna verkferla og gæðastjórnun

Steinsteypugeirinn getur þannig verið í fararbroddi í umbreytingu mannvirkjagerðar til framtíðar.

Nánari upplýsingar um LCA aðferðafræðina skv. kröfu í byggingarreglugerð er að finna á leiðbeiningavef HMS, https://hms.is/lifsferilsgreining. Fyrirspurnir varðandi lífsferilsgreiningar má senda á lca@hms.is.

Lífsferilsgreiningar (LCA – Life Cycle Assessment): Krafa í byggingarreglugerð

HMS undirritaði viljayfirlýsingu með félags- og húsnæðismálaráðherra og sveitarfélögum um öfluga húsnæðisuppbyggingu á landsbyggðinni

Húsnæðismarkaðurinn á Akureyri hefur verið virkari en á höfuðborgarsvæðinu þrátt fyrir að aðgengi fyrstu kaupenda hafi verið minna

Ný húsnæðisáætlun Akureyrarbæjar gerir ráð fyrir áframhaldandi íbúafjölgun og mikilli íbúðaþörf til næstu tíu ára

Opinn fundur um húsnæðismál á Norðurlandi eystra var haldinn á skrifstofu HMS á Akureyri í dag. Á fundinum undirritaði Ragnar Þór Ingólfsson, félags- og húsnæðismálaráðherra, viljayfirlýsingu með HMS og Sambandi íslenskra sveitarfélaga um öfluga húsnæðisuppbyggingu um allt land.

Markmiðið er að styðja við fjölbreyttar lausnir á landsbyggðinni

Fundurinn var vel sóttur, en á honum fór Ásthildur Sturludóttir, bæjarstjóri Akureyrar, einnig yfir nýjustu húsnæðisáætlun bæjarins, auk þess sem HMS greindi frá stöðu og þróun húsnæðismarkaðarins í landshlutanum.

Markmið viljayfirlýsingarinnar sem ráðherra undirritaði er að styðja við fjölbreyttar húsnæðislausnir í byggðakjörnum utan höfuðborgarsvæðisins. Jafnframt er lögð áhersla á að styðja við byggingu íbúðarhúsnæðis fyrir alla hópa samfélagsins í samræmi við þá íbúðaþörf sem húsnæðisáætlanir sveitarfélaganna gera ráð fyrir.

„Samstarf milli opinberra aðila er forsenda öflugrar húsnæðisuppbyggingar um land allt,“ segir Ragnar Þór Ingólfsson, félags- og húsnæðismálaráðherra. „Markmiðið með viljayfirlýsingunni er að auka aðgengi fyrstu kaupenda á landsbyggðinni að íbúðum sem falla undir hlutdeildarlán og efla leigumarkaðinn utan höfuðborgarsvæðisins. Hvort tveggja er afar mikilvægt. Einnig er mikilvægt að stuðla að uppbyggingu á svokölluðum köldum markaðssvæðum.“

Virkur markaður á Akureyri en aðgengi fyrstu kaupenda minna

Húsnæðismarkaðurinn á Akureyri hefur verið virkari en á höfuðborgarsvæðinu, ef tekið er tillit til stærðar markaðssvæðanna. Tæplega 9% fasteigna á Akureyri gengu kaupum og sölu á síðasta ári, samanborið við 7% á höfuðborgarsvæðinu.

Aðgengi fyrstu kaupenda að húsnæðismarkaðnum hefur hins vegar verið minna á Akureyri. Fyrstu kaupendur koma að fjórða hverjum kaupsamningi á Akureyri, en um þriðja hverjum kaupsamningi á höfuðborgarsvæðinu. Á sama tíma eru helmingi fleiri vannýttar íbúðir á Akureyri en á höfuðborgarsvæðinu, en þar á meðal eru orlofsíbúðir á vegum stéttarfélaga eða aukaíbúðir sem engin langtímabúseta er í.

Samkvæmt nýrri húsnæðisáætlun Akureyrar er búist við að íbúum sveitarfélagsins muni fjölga um 200-250 á hverju ári og að þörf sé á uppbyggingu tæplega 200 íbúða á hverju ári á tímabilinu 2026-2035. Í fyrra urðu hins vegar aðeins 104 íbúðir fullbúnar í sveitarfélaginu.

Hægt er að nálgast glærur af kynningu HMS á fundinum með því að smella  á hnappinn hér að neðan.

2026-02-23 Húsnæðismál á Norðurlandi eystra JAG.pptx

Staða húsnæðismála á Norðurlandi eystra

Fjölbreyttar lausnir í byggðakjörnum utan höfuðborgarsvæðisins

Samkvæmt frétt HMS sem birt var 7. mars 2024 líkur tveggja ára aðlögunartíma vegna breytts verklags við staðfestingu á nothæfi brunahólfandi innihurða 1. apríl næst komandi. 
Falla  þá úr gildi allar staðfestingar sem ekki uppfylla kröfur hins nýja verklags, að aðlögunartímanum liðnum þurfa allar umsóknir að uppfylla skilyrði annars hvors eftirfarandi þátta, eftir því sem við á.

Staðfesting á nothæfi (fyrir þarf að liggja):
1. Yfirlýsing um nothæfi 
2. Skýrsla um gerðarprófun
3. Leiðbeiningar um notkun og upplýsingar um öryggi
4. Umboð frá framleiðanda (á við ef annar aðili en framleiðandi hurðar óskar staðfestingar á nothæfi)

Gagnkvæm viðurkenning gagna (fyrir þarf að liggja):
1. Staðfesting á nothæfi frá viðurkenndum aðila á EES svæðinu
2. Yfirlýsing um nothæfi 
3. Leiðbeiningar um notkun og upplýsingar um öryggi á íslensku
4. Skýrsla um gerðarprófun (heimilt að kalla eftir)

Stað­fest­ing á not­hæfi bruna­hólfandi inni­hurða

Breytt verklag við staðfestingu brunahólfandi innihurða tekur gildi 1. apríl

Ný sameinuð stofnun heitir Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun og er skammstöfuð HMS

Allur ferill mannvirkjagerðar er nú á höndum einnar stofnunar

Markmið sameiningar er að efla getu hins opinbera í skipulags- og húsnæðismálum

Alþingi hefur samþykkt lög sem fela í sér sameiningu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar og Skipulagsstofnunar í eina öfluga stofnun á sviði húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsmála. Með sameiningunni flyst starfsemi Skipulagsstofnunar inn í sameinaða stofnun.

Fyrir sameiningu störfuðu um 150 starfsmenn hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun á þremur starfsstöðvum víðs vegar um landið, og um 25 starfsmenn hjá Skipulagsstofnun. Með sameiningunni eru starfsmenn Skipulagsstofnunar orðnir hluti af nýrri og stærri stofnun sem ber nú heitið Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun (HMS).

Sameiningin felur í sér að allur ferill mannvirkjagerðar, frá fyrsta stigi skipulags til fullbúins mannvirkis, er á höndum einnar stofnunar. Markmiðið er að efla getu hins opinbera í skipulags- og húsnæðismálum, auka yfirsýn, styrkja tengsl við sveitarfélög og skapa heildstæðari og skilvirkari stjórnsýslu.

Félags- og húsnæðismálaráðherra leggur áherslu á að sameiningin styrki stoðir málaflokksins og mæti auknum kröfum samfélagsins um yfirsýn í þróun byggðar, sjálfbæra landnotkun og ráðstöfun auðlinda á sama tíma og dregið verður úr tvíverknaði og samþætting eykst.

HMS fagnar sameiningunni og lítur á hana sem tækifæri til að efla þjónustu, styrkja faglega hæfni innan stofnunarinnar og tryggja heildstæða nálgun á öllum stigum skipulags- og mannvirkjagerðar með enn öflugra teymi starfsmanna.

Húsnæðismarkaðurinn - Mánaðarskýrsla september 2019

Húsnæðismarkaðurinn - Mánaðarskýrsla september 2019

Póstlisti HMS

Útgáfuáætlun

Póstlisti HMS

Útgáfuáætlun

Fleiri fréttir

Lífsferilsgreiningar (LCA – Life Cycle Assessment): Krafa í byggingarreglugerð

Fjölbreyttar lausnir í byggðakjörnum utan höfuðborgarsvæðisins

Breytt verklag við staðfestingu brunahólfandi innihurða tekur gildi 1. apríl

HMS og Skipulagsstofnun sameinast

Fleiri fréttir

Lífsferilsgreiningar (LCA – Life Cycle Assessment): Krafa í byggingarreglugerð

Fjölbreyttar lausnir í byggðakjörnum utan höfuðborgarsvæðisins

Breytt verklag við staðfestingu brunahólfandi innihurða tekur gildi 1. apríl

HMS og Skipulagsstofnun sameinast