Við­hald timb­ur­glugga

Þetta blað fjallar um reglulegt eftirlit, þrif, viðhald og minni viðgerðir á timburgluggum. Markmiðið er að auðvelda eigendum, húsfélögum og umsjónaraðilum að greina viðhaldsþörf tímanlega og meta hvenær kalla þarf til fagmanns. Blaðið tekur til gluggakarma, opnanlegra faga, glerlista, kíttis, þéttilista, yfirborðsmeðferðar, vatnsleiðingar.

Blaðið kemur ekki í stað tækniblaða framleiðenda, verklýsinga eða faglegrar ástandsskoðunar. Fyrir tiltekna vöru, gluggakerfi eða viðgerð skal fylgja leiðbeiningum framleiðanda og viðeigandi gögnum. Sérstaka varúð þarf við friðuð, friðlýst eða varðveisluverð hús.

Áður en byrj­að er

Veljið þurran dag og vinnið ekki á frosnu, blautu, óhreinu eða mjög heitu yfirborði. Lesið tækniblöð fyrir málningu, grunn, kítti, þéttiefni og þéttilista. Ef vinna fer fram í hæð þarf öruggt aðgengi og fallvarnir eftir aðstæðum.

Athugið hvort um sé að ræða eldri kíttaðan glugga eða nýrri timburglugga með einangrunargleri. Eldri gluggar eru oft þéttir með hefðbundnu glerjunarkítti, en nýrri gluggar eru yfirleitt með glerlistum, þéttingum og frárennslisleiðum. Notið aðeins efni og varahluti sem henta viðkomandi gluggakerfi.

 Skoða og meta í 8 skref­um

1.      Skoðið reglulega – að minnsta kosti árlega, helst að vori eftir vetur og aftur að hausti á veðurútsettum stöðum. Skoðið einnig eftir óveður, slagregn eða langvarandi bleytu þar sem við á.

2.      Metið timbur – skoðið neðri hluta, horn, botnstykki, endatré, sprungur, opin samskeyti og mjúk svæði.

3.      Þvoið – fjarlægið óhreinindi og látið þorna áður en unnið er áfram.

4.      Hreinsið vatnsleiðir – frárennsliraufar og bil þar sem vatn á að renna út.

5.      Prófið virkni – opnið, lokið og athugið lamir, læsingar, festingar, þéttilista og lokunarbúnað. Hreinsið óhreinindi og ryð, herðið lausar skrúfur og smyrjið eða skiptið um bilaða hluti eftir þörfum.

6.      Lagfærið tímanlega – flögnun, sprungur, skemmt kítti, slitna þéttilista og aðrar skemmdir áður en þær aukast.

7.      Endurnýið yfirborðsvörn – grunn, kítti, þéttilista og málningu áður en timbur verður óvarið eða byrjar að grána, springa eða mýkjast.

8.      Kallið til fagmanns – ef grunur er um fúa, leka inn í vegg, skemmt gler, umfangsmiklar viðgerðir eða óöryggi við aðgengi.

Nán­ara ástands­mat

Ef skoðun sýnir merki um skemmdir þarf að meta hvort um sé að ræða yfirborðsgalla, rakaálag eða fúa. Skoðið varlega og forðist að skemma heillegt timbur eða málningarfilmu.

·       Prófið grunsamleg svæði með syl, mjóum skrúfjárni eða hnífsoddi.

·       Heilbrigt timbur á að veita mótstöðu.

·       Ef oddur gengur auðveldlega inn, timbrið er mjúkt eða molnar, þarf að kanna orsök og meta hvort kalla þurfi til fagmann.

·       Litabreyting ein og sér staðfestir ekki fúa en getur bent til rakaálags.

·       Skráið staðsetningu skemmda og fylgist með hvort þær aukast milli skoðana.

·       Nota má rakamæli ef timbur er bert, viðgert eða grunur er um raka. Fylgið rakamörkum framleiðanda áður en málað er.

Mynd: Gluggakarmur (karmefni) úr furu, stærðin er 20/56 x 115 mm

Þrif og fyr­ir­byggj­andi við­hald

Þvoið glugga og karmfleti með mildri sápu og hreinu vatni. Notið mjúkan bursta eða klút, skolið vel og látið þorna áður en málað, kíttað eða þéttað er.

Hreinsið sérstaklega neðri kanta, syllur, glerlista og fals opnanlegra faga. Forðist háþrýstiþvott, sterk hreinsiefni og að bleyta timbrið óþarflega mikið.

Hreinsið lamir, læsingar, stormjárn, króka og festingar. Fjarlægið ryð eftir þörfum, herðið lausar skrúfur og smyrjið hreyfanlega hluta samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda. Skiptið um ryðgaðar, brotnar eða stífar lamir, skrúfur og læsingar eftir þörfum.

Á sjávarstöðum, opnum vindasvæðum og þar sem salt, ryk eða mengun safnast á yfirborð þarf að þrífa oftar.

Mynd: Timburgluggi sem liggur undir skemmdum

Mál­un og yf­ir­borðs­með­ferð

Málið áður en málning fer að flagna, springa eða timbur stendur óvarið. Vel undirbúið, þurrt og hreint undirlag ræður mestu um endingu málningar. Veljið yfirborðsefni sem henta timburgluggum utanhúss og fylgið leiðbeiningum framleiðanda um undirbúning, veður, þurrktíma og fjölda umferða.

Eldri málning getur innihaldið hættuleg efni. Metið þörf á viðeigandi hlífðarbúnaði og ryksöfnun áður en málning er skafin eða slípuð.

1.      Þvoið yfirborð og látið það þorna.

2.      Skafið lausa málningu og slípið kanta milli gamallar málningar og bers timburs.

3.      Metið timbur og lagfærið fúa, sprungur eða aðrar skemmdir áður en málað er.

4.      Grunnið bert timbur, sérstaklega endatré, skurðfleti og samskeyti.

5.      Kíttið eða þéttið þar sem það á við og virðið þurrk- og herslutíma.

6.      Mála samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda um undirlag, veður, þurrktíma og fjölda umferða.

7.      Skoðið eftir þurrkun að engin opin samskeyti eða óvarðir fletir séu eftir.

Ekki mála yfir rakt, frosið, óhreint eða veikt undirlag. Málning leysir ekki fúa, leka, ranga vatnsleiðingu eða laust undirlag. Forðist að mála yfir gúmmíþéttilista nema framleiðandi heimili það sérstaklega.

Mynd: Tæring (ryð) í saum veldur skemmdum í tréverki gluggans

Gler, glerj­un, þétt­ing­ar og vatns­leið­ing

Gler, kítti, glerlistar, þéttilistar, vatnsbretti og áfellur eiga að halda vatni frá timbri og leiða það út. Skoðið sérstaklega sprungið gler, móðu milli glerja, laust kítti, lausa glerlista, slitna þéttilista, stífluð frárennslisop og opnar fúgur.

·       Skoðið gler með tilliti til sprungna, móðu milli glerja, leka við jaðra og annarra sýnilegra galla.

·       Fjarlægið laust, sprungið eða ósamhæft kítti niður á fast undirlag.

·       Tryggið að undirlag sé þurrt, hreint og undirbúið samkvæmt leiðbeiningum fyrir viðkomandi efni.

·       Hreinsið  frárennlis raufar og bil svo vatn geti runnið út.

·       Gætið að því að vatnsbretti halli út og liggi ekki fast upp við botnkarm.

·       Lóðréttar áfellur og listar skulu ekki leiða vatn í endatré. Endatré skal vera grunnað og yfirborðsvarið.

·       Málið yfir hefðbundið glerjunarkítti þegar það er tilbúið til málunar samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda.

·       Skiptið um harða, rifna eða lausa þéttilista. Nýr listi þarf að vera af réttri gerð og þykkt.

·       Notið ekki þéttiefni eitt og sér í stað réttrar vatnsleiðingar, áfella og þerringar.

Mynd: Timburgluggar sem liggja undir skemmdum

Stað­bundn­ar við­gerð­ir

Minni viðgerðir eiga að beinast að skemmda hlutanum, ekki öllum glugganum. Varðveitið heillegt timbur, gler, lista og járnabúnað eins og kostur er. Skiptið aðeins um það sem er skemmt, laust eða virkar ekki sem skyldi.

·       Metið hvort hægt sé að lagfæra staðbundna skemmd án þess að skipta um stærri hluta gluggans.

·       Fjarlægið aðeins laust, fúið eða skemmt efni og varðveitið heillegt efni.

·       Við timburviðgerðir skal nota sambærilegt timbur og móta það að upprunalegu sniði eftir því sem við á.

·       Minniháttar skemmdir má stundum lagfæra með staðbundinni viðgerð, en ekki skal loka inni raka eða fúa með fylliefni.

·       Skiptið um skemmda smáhluti, svo sem glerlista, þéttilista eða járnabúnað, ef þeir eru ekki lengur nothæfir.

·       Leitið til fagmanns ef þarf að sponsa eða endurnýja hluta af karmi eða opnanlegu fagi, ef skemmd er umfangsmikil og þarf nýjan glugga.

Hvenær þarf fag­mann?

·       Ef timbur er mjúkt, fúið, sprungið eða aflagað og óvissa er um burðarhæfni eða endingu.

·       Ef leki sést innan við glugga eða grunur er um raka í vegg, einangrun eða klæðningu.

·       Ef þéttingar við vegg eru opnar, lausar eða merki eru um vatnsleka meðfram glugga.

·       Ef gler er sprungið, einangrunargler er bilað eða móða er milli glerja.

·       Ef skipta þarf um stærri hluta glugga, karm eða opnanlegt fag.

·       Ef velja þarf nýtt kítti, þéttiefni eða þéttilista og óvissa er um samhæfni efna.

·       Ef vinna fer fram í hæð eða aðgengi er óöruggt.

Mynd: Gluggapóstur (póstefni) úr furu, stærðin er 20/66 x 110 mm

Heild­ar­end­ur­nýj­un timb­ur­glugga

Í sumum tilfellum þarf að endurnýja glugga í heild sinni og skipta þeim út fyrir nýja . Mikilvægt er að viðurkenndur fagmaður annist mælingar, ráðgjöf um val glugga og ísetningu. Rangt val eða óvönduð ísetning getur t.d. þýtt að skekkja sé í glugganum, hann hafi minna hljóðeinangrunargildi, að timbur mygli eða hann leki með tilheyrandi rakaskemmdum.

Mynd: Opnanlegt fag úr furu

Loka­orð

Regluleg skoðun, þrif og tímanlegt viðhald lengja líftíma timburglugga og draga úr líkum á stærri viðgerðum. Varðveitið upprunalegt timbur, gler, lista og járnabúnað þar sem það á við, sérstaklega í friðuðum, friðlýstum eða varðveisluverðum húsum. Leitið ráðgjafar hjá fagmanni ef óvissa er um ástand, efnisval eða áhrif viðgerða á útlit gluggans.

Mynd: Timburgluggi sem liggur undir skemmdum

Heim­ild­ir, frek­ara les­efni og mynd­ir