Pönt­un, af­hend­ing og mót­taka steypu

Tilgangur þessara hagnýtu leiðbeininga er að tryggja að pöntun, afhending og móttaka steypu fari fram með skipulögðum hætti, þannig að rétt steypa (rétt blanda og eiginleikar) berist á réttan stað, niðurlögn geti farið fram án óþarfa tafa og rekjanleiki og skjölun séu fullnægjandi.

Leiðbeiningarnar ná til undirbúnings, pöntunar, afhendingar og móttöku steypu á verkstað. Leiðbeiningar skulu notaðar samhliða hönnunargögnum og framkvæmdarskilmálum verks.

Ef misræmi er milli þessa leiðbeininga og verkefnisskilmála/staðla, gilda verkefnisskilmálar/staðlar.

Mynd: Steypugerðir eru fjölmargar, pöntun steypu þarf að vera í samræmi við hönnunargögn og framkvæmdarskilmála verks

Ábyrgð og hlut­verk

Áður en steinsteypa er pöntuð og móttekin þarf að huga vel að skipulagi verksins, þar með talið ábyrgð og hlutverkum allra sem koma að framkvæmdinni. Steinsteypa er að mörgu leyti óvenjuleg vara; hún er flutt á verkstað fullblönduð og óhörðnuð, en við niðurlögn hefst herðingarferlið strax og steypan tekur á sig það form sem henni er ætlað. Þar af leiðandi skiptir miklu máli, hvað varðar lokaniðustöðuna, að skiplag sé gott og niðurlögnin gangi sem best.

Því skiptir miklu máli að velja rétta steypugerð, tryggja afhendingu á réttum tíma og leggja steypuna með réttum hætti við viðeigandi aðstæður, svo sem með tilliti til hitastigs, raka og annarra umhverfisþátta.

Til að verklagið virki í framkvæmd þarf að vera skýrt hver ber ábyrgð á hverju skrefi, hver tekur ákvarðanir ef frávik koma upp og hver á að hafa samskipti við framleiðanda. Eftirfarandi hlutverk eru lágmarksrammi sem skal laga að skipulagi hvers verks.

Skrán­ing­ar og skjöl

Til að tryggja rekjanleika, gæðastjórnun og skýra ábyrgð þarf að skrá helstu upplýsingar um pöntun og móttöku.

Eftirfarandi gögn og skráningar skulu liggja fyrir og vera aðgengileg með öðrum verk- og gæðagögnum, þannig að auðvelt sé að sannreyna hvað var pantað, hvað var afhent og hvaða ákvörðun var tekin ef frávik koma upp.

Verk­lags­lýs­ing (tíma­röð)

Hér er verklaginu lýst í tímaröð, frá pöntun og undirbúningi til móttöku og meðhöndlunar frávika. Markmiðið er að hvert skref sé framkvæmanlegt á verkstað, með skýrum eftirlitspunktum sem draga úr töfum og minnka líkur á rangri steypu eða gæðavandamálum.

Pönt­un steypu

Forsenda þess að panta steypu er að þekkja þær kröfur sem liggja tilgreindar eru í hönnunargögnum. Grunnatriði að vita hvaða steypugerð á að panta, í hvaða magni og við hvaða aðstæður steypan verður afhent. Einnig þarf að vera ljóst hver á verkstað stýrir verkinu og hefur heimild til að gera breytingar, fresta eða aflýsa afhendingu.

Panta þarf:

Mynd: Steypa getur innihaldið mismunandi efni, velja þarf rétta steypu fyrir rétt verk

Und­ir­bún­ing­ur á verk­stað (áður en fyrsti bíll kem­ur)

Á verkstað þarf allt að vera tilbúið áður en steypubíll kemur. Ef aðkoma er erfið, búnaður ekki klár eða mannskapur ekki tilbúinn, skapast tafir sem geta haft áhrif á gæði steypunnar og þar með lokaútkomuna. Áður en fyrsti bíll kemur þarf að vera skýrt hver tekur á móti steypunni, yfirfer afhendingargögn og hefur heimild til að samþykkja eða stöðva móttöku.

Skýr hlutverkaskipting á verkstað skiptir miklu máli.

Fyr­ir af­hend­ingu þarf að huga að eft­ir­far­andi at­rið­um:

Mynd: Aðkoma fyrir steypu- og dælubíla þarf að vera greið og örugg

Mót­taka steypu (við komu steypu­bíls)

Við móttöku þarf skilgreindur móttökuaðili (starfsmaður á verkstað) að fara strax yfir gögnin og athuga hvort steypan sé rétt. Rétt steypa er sú steypa sem sannanlega (með gögnum) sé sú sem var pöntuð. Það er ekki nóg að treysta á að „þetta sé líklega rétt“.

Móttakan þarf að vera markviss og áreiðanleg. Röng steypa getur haft áhrif á þær grunnkröfur sem gerðar eru til mannvirkja samkvæmt lögum (sjá viðauki I, lög um byggingarvörur). Nægir að nefna kröfur um burðarþol og öryggi sem dæmi.

Mót­töku­skref

Skilgreindur móttökuaðili á verkstað þarf að:

Ef röng blanda eða eitthvað annað er athugavert við steypu skal stöðva móttöku/niðurlögn og tilkynna viðeigandi aðilum. Frávikið skal skráð og ekki á að leggja steypuna niður.

Hafa samband við framleiðanda og fá staðfestingu á næstu skrefum (t.d. skipti á steypu/nýja afhendingu) eftir því sem við á.

Mynd: Móttökuskref steinsteypu

Stjórn­un breyt­inga

Ekki má bæta vatni eða íblendiefnum í steypu á verkstað nema það sé sérstaklega heimilað af hönnuði eða steypuframleiðanda, stýrt og skjalfest. Slíkar breytingar þarf að skrá á afhendingargögn og blanda steypuna aftur samkvæmt reglum ef við á. Vatnsbæting getur sem dæmi haft neikvæð áhrif á styrk, endingu og sprunguhættu.

Mynd: Of mikið vatn getur gert fullblandaða óharðnaða steinsteypu ónothæfa (hliðarmynd)

Sam­skipti við nið­ur­lögn

Mikilvægt er að sá sem stýrir niðurlögn (við endann á dælunni eða krana) noti skýr handmerki til að stjórna bílstjóra eða dælumanni. Notkun talstöðvar er einnig góður kostur. Mikilvægt er að tryggja að talstöðvarnar séu fullhlaðnar við upphaf verks og að tiltækar séu talstöðvar til vara.

Mynd: Huga þarf að samskiptaleiðum allra aðila því oft sjá stjórnendur t.d. dælu- og steypubíls ekki hvor annann

Áhætta og mis­tök

Mistök í steypupöntun geta átt sér stað en afleiðingarnar geta verið kostnaðarsamar og erfitt er að leiðrétta þau ef steypan er komin niður. Þar af leiðandi er mikilvægt að skipuleggja ferlið með góðum fyrirvara og halda sig við skipulagið.

Til að minnka líkur á mistökum þarf að koma í veg fyrir eftirfarandi atriði:

Mynd: Koma þarf í veg fyrir mistök og sóun verðmæta, t.d. með því að panta rétt magn af steypu

Loka­orð

Meginreglan við pöntun, afhendingu og móttöku steypu er einföld: skýr pöntun, rétt tímasett afhending, skipulögð móttaka og engar óstýrðar breytingar á steypunni á verkstað.

Þannig minnkar hætta á töfum, mistökum og gæðavandamálum síðar í verkinu.

Við­auki I: Gát­listi

Neðangreindum gátlista er ætlað að auðvelda framkvæmd verklagsins á vettvangi. Listinn er hugsaður sem stuðningur við undirbúning og móttöku, og hjálpa til við að tryggja að helstu atriði (kröfur, gögn, mælingar og heimildir) gleymist ekki, t.d. þegar álag og tímapressa er mikil.

Eftirfarandi gátlista má nálgast sem útprentanlegt viðhengi efst á vefsíðunni.

Pönt­un og und­ir­bún­ing­ur

Mót­taka steypu (við komu bíls)

Ef frá­vik grein­ast (röng blanda/óeðli­leg steypa)

Heim­ild­ir og mynd­ir