Nið­ur­lagn­ing (ví­brun) stein­steypu

Niðurlagning steinsteypu, þ.e. þegar fullblönduð óhörnuð steypa er sett í mót eða á flöt (plötu), er vandasamt ferli. Sem dæmi þarf að tryggja að steypan dreifst jafnt um mótið eða plötuna ásamt því að hún fylli mótið rétt. Í flestum tilfellum þarf einnig að þétta óharnaða steypuna til að tryggja styrk og gæði.

Ýmsar leiðir eru færar til að ná framangreindum markmiðum. Algengasta leiðin er að nota verkfæri sem kallast víbrator. Víbrator má líkja við eyrnapinna með mótor. Mótor (rafmagns- eða bensínknúinn) er tengdur við lokaða slöngu. Á enda slöngunnar er kólfur sem titrar þegar mótorinn fer í gang. Kólfurinn og slangan (við niðurlögn t.d. í veggmót) eru látin síga í steypuna og við það myndast titringur í steypunni sem hefur æskileg áhrif á útlit, styrk og endingu steypunnar. Víbratorinn er færður um mótið með ákveðnu millibili og þannig aukast líkur á að steypan t.d. dreifist jafnt um steypumótið.

Hugtakið víbrun (titra) er leitt af orðinu víbrator. Það að víbra stendur fyrir athöfnina að setja víbrator í fullblandaða óharðnaða steinsteypu.

Ví­brun steypu í mót­um og plöt­um

Víbrun steinsteypu er framkvæmd til að þétta steypuna, reka út innilokað loft og tryggja að steypan fylli mót, horn, kanta og svæði kringum bendistál/kambstál og aðra innbyggða hluti. Góð víbrun dregur úr hættu á loftbólum, holrýmum, steypuhreiðrum, lagskilum og veiku yfirborði í steypunni og hjálpar steypunni að ná þeim styrk og þeirri endingu sem ætlast er til.

Und­ir­bún­ing­ur fyr­ir ví­brun

Áður en víbrun hefst þarf að tryggja að réttur búnaður sé tilbúinn og að hann virki, að verkaskipting milli aðila sé skýr og að steypan verði lögð niður án tafa. Rétt víbrun næst aðeins ef steypan er lögð í hæfilegum lögum og víbrator kemst að öllum svæðum sem þarf að þétta.

Mik­il­væg at­riði fyr­ir ví­brun:

Ví­brun í mót­um       

Við víbrun í steypumótum þarf að vinna skipulega þannig að steypan þéttist vel og fylli mótið alveg, sérstaklega við horn, kanta og kringum bendistál/kambstálc. Best er að víbra jafnóðum og steypan er lögð niður, í jöfnum lögum og án tafa. Víbratorinn á að fara beint niður á nokkrum stöðum í röð. Ekki á að nota víbratorinn til að ýta steypunni til hliðar.

Lög og lag­þykkt

Steypa skal í lögum þannig að víbratorinn nái að þétta alla dýptina. Forðast skal of þykk lög sem víbrunin nær ekki í gegnum (sérstaklega í þéttum járnum). Markmiðið er að víbratorinn nái niður í fyrra lag til að tryggja tengingu milli laga.

Mynd: Steinsteypa á að vera lögð í jöfnum lögum og með þykkt sem passar við kraft víbratorsins (yfirleitt milli 250-400 mm)

Helstu at­riði

Mynd: Víbrun steypu í steypumóti.

Ví­brun í plötu

Við víbrun í plötum þarf að velja aðferð eftir þykkt plötunnar og tryggja að steypan þéttist alla leið og alls staðar. Markmiðið er að ná góðri fyllingu, jöfnu yfirborði og forðast holrými, sérstaklega við kanta og steypuskil.

Mynd: Víbrun í plötu (hvíldarpallur)

Helstu at­riði við ví­brun á plötu

Rétt víbrun í plötum skilar þéttari steypu og betra yfirborði. Ef víbrun er ófullnægjandi, sérstaklega við kanta og samskeyti, eykst hætta á holrýmum og veikum svæðum.

Sér­stak­lega um steypu­skil og sam­skeyti

Við steypuskil þarf að tryggja góða tengingu milli steypuhluta. Víbra skal þannig að steypan lokist vel að fyrra lagi/jaðri án þess að ofvíbra skilin. Ef steypa er farin að taka sig (byrjuð að harðna) skal fara eftir verklýsingu um meðhöndlun/undirbúning steypuskila.

Mynd: Unnið með rörasladdara að jöfnun yfirborðs steypu

Hvenær er ví­brun búin?

Víbrun er yfirleitt næg þegar steypan sest, yfirborð jafnast og loftbólur hætta að stíga upp. Hætta á ofvíbrun eykst í mjög mjúkri steypu og við langa víbrun á sama stað. Framangreint getur valdið aðskilnaði (gróft efni sígur en sementsefjan/fínt efni færist upp) og aukinni blæðingu.

Forðast skal að slá óþarflega í mót eða bendistál/kambstál/steypustyrktarstál með víbrator.

Al­geng mis­tök við ví­brun (og af­leið­ing­ar)

Algeng mistök við víbrun valda annaðhvort ófullnægjandi þéttingu (loft og holrými sitja eftir) eða því að steypan ofvinnist (aðskilnaður efna og yfirborðsgallar).

Helstu mis­tök sem þarf að var­ast og af­leið­ing­ar þeirra:

Helstu verk­færi og bún­að­ur

Helstu verkfæri og búnaður sem þarf við víbrun eru:

Mynd: Rafmagnsknúinn víbrator

Mynd: Rörasladdari

Mynd: Glattari

Þrífa skal víbratora, slár og önnur verkfæri strax eftir notkun með vatni svo steypa harðni ekki á búnaðinum og hann sé tilbúninn fyrir næstu notkun. Sama gildir varðandi hlífðarbúnað.

Loka­orð

Rétt víbrun er lykill að þéttri og endingargóðri steypu. Vinna skal skipulega og beita réttu verklagi. Góð vinnubrögð við víbrun draga úr byggingargöllum og bæta endingu og útlit steypunnar.

Heim­ild­ir og mynd­ir: