Ný greining HMS sýnir hvernig húsnæðisbætur skiptust milli íslenskra og erlendra ríkisborgara í síðustu greiðslu bóta í mars. Niðurstöðurnar benda til þess að erlendir ríkisborgarar séu hlutfallslega fleiri bótaþegar miðað við heildarfjölda íbúa landsins, sem gæti endurspeglað veikari stöðu þeirra á húsnæðismarkaðinum. Greiningin sýnir jafnframt að erlendir bótaþegar eru ólíklegri en íslenskir til að búa í félagslegu húsnæði, sem getur bent til mismunandi aðgengis að úrræðum og ólíkrar stöðu á leigumarkaði. 

Skipt­ing greiðslna mið­að við rík­is­borg­ara­rétt

Gerð var greining á greiðslum húsnæðisbóta eftir ríkisborgararétti og tegund húsnæðis þar sem bótaþegar eru búsettir. Niðurstöðurnar endurspegla skiptingu þeirra sem fengu greiddar húsnæðisbætur í mars. Flestir bótaþegar á leigumarkaði eru í húsnæði í einkaeigu og er sá hópur langfjölmennastur bæði meðal íslenskra og erlendra ríkisborgara. Íslendingar eru um 69% af heildarfjölda bótaþega, en erlendir ríkisborgarar um 31%. 

Hlut­falls­lega fleiri er­lend­ir rík­is­borg­ar­ar með­al bóta­þega

Samkvæmt Hagstofunni eru íslenskir ríkisborgarar um 324.110, þar af fengu um 20.487 heimilismenn greiddar húsnæðisbætur eða um 6.3% af heildarfjöldanum. Erlendir ríkisborgarar eru um 70.420, þar af fengu um 12.150 heimilismenn greiddar húsnæðisbætur eða um 17.3% af heildarfjöldanum. Þetta bendir til þess að hlutfallslega séu fleiri erlendir ríkisborgarar á meðal bótaþega, sem gæti endurspeglað veikari stöðu þeirra á húsnæðismarkaði. 

Dreif­ing hús­næð­is­bóta eft­ir teg­und hús­næð­is

Þótt íslenskir ríkisborgarar séu fleiri en erlendir í öllum húsnæðisflokkum, virðist sem erlendir ríkisborgarar séu í veikari stöðu hlutfallslega skv. heildarfjölda íbúa landsins. Munurinn á milli bótaþega er sérstaklega mikill hjá þeim sem búa í húsnæði í eigu ríkis eða sveitarfélaga sem og í húsnæði í einkaeigu, þrátt fyrir að stór hluti erlendra ríkisborgara sé búsettur í húsnæði í einkaeigu. Greiningin sýnir einnig fram á að erlendir ríkisborgarar nýta síður úrræði á vegum hins opinbera svo sem félagslegt húsnæði, áfangaheimili og sambýli fyrir fatlað fólk. Hlutfallslega er þátttaka erlendra ríkisborgara mest meðal þeirra sem búa í einkaeigu og í heimavistum eða námsgörðum. 

Ef litið er sérstaklega til heimavista og námsgarða eru erlendir ríkisborgarar um 38% þeirra sem nýta sér slík úrræði. Þetta bendir til þess að erlendir námsmenn nýti þessi húsnæðisúrræði í töluverðum mæli. Hluti þeirra er studdur með opinberu fjármagni með það að markmiði að lækka húsnæðiskostnað námsmanna. 

Á sama tíma getur verið áskorun að meta fjárhagsstöðu erlendra námsmanna, þar sem dvöl þeirra er oft tímabundin og upplýsingar um tekjur og eignir liggja ekki alltaf fyrir með sama hætti og hjá innlendum aðilum. Þetta getur haft áhrif á mat á þörf og forgangsröðun innan kerfisins, þar sem erfitt er að sannreyna bótarétt viðkomandi hóps. 

Tæp­ur millj­arð­ur króna í hús­næð­is­stuðn­ing vegna leigu í mars

HMS greiddi þann 1. apríl sl. um 969 milljónir króna í húsnæðisstuðning til leigjenda vegna leigu í mars. Þessar greiðslur styðja við þúsundir heimila um land allt og miða að því að draga úr húsnæðiskostnaði efnaminni leigjenda og auka húsnæðisöryggi þeirra.  

Húsnæðisstuðningurinn skiptist í tvo meginflokka. Það eru almennar húsnæðisbætur og sérstakur húsnæðisstuðningur sveitarfélaga. 

Stærsti hluti stuðningsins eru húsnæðisbætur, sem er ætlað að lækka húsnæðiskostnað tekju- og efnaminni leigjenda. HMS greiddi tæpar 937 milljónir króna til um 18.421 bótaþega í almennar húsnæðisbætur vegna leigu í mars. Þetta samsvarar um þriðjungi af áætlaðri stærð leigumarkaðarins, en HMS áætlar að hann telji um 50 þúsund heimili. 

HMS greiðir einnig sérstakan húsnæðisstuðning fyrir sveitarfélögin Skagafjörð og Kópavog sem hluta af tilraunaverkefni stjórnvalda. Sérstakur húsnæðisstuðningur er á vegum sveitarfélaganna og er honum ætlað að styðja við þá sem eiga erfitt með að standa straum af húsnæðiskostnaði vegna fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna. Greiddar voru tæpar 32 milljónir króna til 1.076 bótaþega í Kópavogi og 85 bótaþega í Skagafirði vegna leigu í mars.