25. júní 2026
25. júní 2026
Nýlegir úrskurðir Úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála og þýðing þeirra
Útgáfuáætlun
Hér má sjá útgáfuáætlun HMS
- Á Umhverfismatsdeginum 4. júní sl. fjallaði Ottó Björgvin Óskarsson lögfræðingur HMS á sviði skipulags og umhverfismats, áður lögfræðingur Skipulagsstofnunar, um nýlega úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála
- Úrskurðir hafa mikil áhrif á störf skipulags- og umhverfismatssviðs HMS og á sveitarfélög, framkvæmdaaðila og ráðgjafa þeirra
- Úrskurðir sem teknir voru fyrir í erindinu voru skógrækt í landi Þverár, dýpkun Sundahafnar, Sigölduvirkjun, Hvalárvirkjun, Gauksstaðir í Suðurnesjabæ og hesthúsasvæði Sleipnis á Selfossi
Úrskurðir hafa áhrif á fagið
Mikilvægt er fyrir fagaðila á sviði umhverfismats að taka reglulega fyrir fordæmisgefandi og áhugaverða úrskurði frá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Í erindi Ottós Björgvins voru teknir fyrir nýlegir úrskurðir, sá elsti frá nóvember 2025 og nýlegasti frá apríl á þessu ári 2026.
Gauksstaðir í Suðurnesjabæ og hesthúsasvæði á Selfossi
Gauksstaðir í Suðurnesjabæ og hesthúsasvæði á Selfossi eru tvö stök mál, sem eru sett hér saman, en að mati úrskurðarnefndar voru annmarkar á mati á umhverfisáhrifum skipulagsáætlana í málunum. Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála felldi úr gildi ákvarðanir beggja sveitarfélaga um að samþykkja nýjar deiliskipulagsáætlanir. Umfjöllun um umhverfisáhrif hefði í báðum málum átt að vera ítarlegri að mati úrskurðarnefndar.
Skógrækt í landi Þverár
Deilt var um lögmæti ákvörðunar Skipulagsstofnunar um að skógrækt í landi Þverár í Reykjahverfi skyldi háð mati á umhverfisáhrifum. Skógræktin var undir þágildandi 200 ha viðmiði í tölulið 1.04 í 1. viðauka laga nr. 111/2021 en, að mati Skipulagsstofnunar, á verndarsvæði. Því taldi stofnunin að hún væri tilkynningarskyld, sbr. 2. málslið 1. mgr. 18. gr. laganna.
Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála felldi ákvörðun Skipulagsstofnunar um matsskyldu úr gildi.
Rök nefndarinnar:
- Almenn fyrirmæli sem sett eru fram með lögum nr. 97/2004 og reglugerð nr. 665/2012 um verndun Mývatns og Laxár verða ekki lögð að jöfnu við að allt vatnasvæðið verði álitið verndarsvæði vegna vatnsverndar
- Svæðinu hefur ekki verið sett nein verndar- og stjórnunaráætlun
- Svæðið nýtur ekki verndar samkvæmt náttúruverndarlögum
- Svæðinu hafa ekki verið sett nein verndarmarkmið
- Svæðið nýtur ekki verndar samkvæmt reglugerðum um varnir gegn mengun vatns eða reglugerð um neysluvatn
Dýpkun Sundahafnar
Deilt var um lögmæti ákvörðunar Skipulagsstofnunar um að breyting á framkvæmdinni „Þróun Sundahafnar“ skyldi ekki háð mati á umhverfisáhrifum. Skipulagsstofnun taldi breytinguna tilkynningarskylda samkvæmt tölulið 13.02 í 1. viðauka laga nr. 111/2021. Gert var umhverfismat fyrir þróun Sundahafnar 2021-2022.
Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála taldi að framkvæmdin hefði ekki verið tilkynningarskyld og felldi ákvörðun Skipulagsstofnunar úr gildi. Rök nefndarinnar sneru að því að sótt hafði verið um leyfi hjá Umhverfisstofnun en ekki var búið að veita leyfið. Nefndin horfði þá einnig til dómafordæmis Hæstaréttar í máli nr. 20/2005 (Reyðarál).
Sigölduvirkjun
Deilt var um lögmæti ákvörðunar hreppsnefndar Ásahrepps að veita Landsvirkjun framkvæmdaleyfi fyrir stækkun Sigölduvirkjunar.
Verulegir annmarkar voru á umhverfismatsferlinu, að mati úrskurðanefndar, að því er varðar þann þátt matsins sem snýr að áhrifamati vatnshlota og áhrifum framkvæmdarinnar á vatn. Nefndin gerði einnig athugasemdir við að áhrifamat vatnshlots hefði borist að lokinni kynningu og samráði um umhverfismatsskýrslu.
Hvalárvirkjun
Deilt var um lögmæti ákvörðunar hreppsnefndar Árneshrepps um að veita framkvæmdaleyfi fyrir fyrsta áfanga Hvalárvirkjunar, sem ætlað er að virkja hluta af rennsli Hvalár, Rjúkanda og Eyvindarfjarðarár á Ströndum til raforkuframleiðslu.
Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála taldi að álit Skipulagsstofnunar frá 2017 um matsskýrslu framkvæmdaraðila sem og matsskýrslan sjálf væri haldin slíkum annmörkum að hún væri ekki fullnægjandi grundvöllur til ákvörðunartöku um framkvæmdina.
Rök nefndarinnar:
- Ekki var fjallað í matsskýrslunni og álitinu um þær sérstöku jarðmyndanir (trjábolaför) sem kom í ljós 2019 að væru á framkvæmdasvæðinu.
- Umfjöllun í matsskýrslu gaf til kynna að við hönnun virkjunarinnar hefðu aðrir raunhæfir valkostir verið skoðaðir, en í reynd hefði nær einungis verið tekið mið af hagkvæmni en ekki umhverfisáhrifum. Því hefði skort lýsingu raunhæfra valkosta með tilliti til tæknilegrar útfærslu framkvæmdar eða starfsemi og annarra staðarvalkosta.
Erindið í heild má horfa á hér að neðan, en upphaf þess má finna eftir 1 klst. og 28 mínútur í spilaranum.
Í framhaldi af erindi Ottós Björgvins hefur HMS hafið samtal við umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið um þau óvissuatriði sem komið hafa fram í kjölfar einstakra úrskurða sem nefnd eru í erindinu.
Útgáfuáætlun
Hér má sjá útgáfuáætlun HMS
